Goede voornemens? Waarom eigenlijk

Nieuws
vandaag
Mattijs Janssen

REGIO - Een nieuw jaar betekent vaak nieuwe goede voornemens. Gezondheid en leefstijl staan daarbij steevast bovenaan de lijst van dingen die we willen veranderen of verbeteren. Meer bewegen, gezonder eten of afvallen en minder stress of meer balans vormen jaar na jaar de top drie. Maar waarom eigenlijk? Is afvallen wel nodig? Zijn we inderdaad te zwaar?

Overgewicht is in Nederland een duidelijk maatschappelijk probleem. Landelijk heeft net iets meer dan de helft van de volwassenen overgewicht. In de gemeente Lochem ligt dat aandeel iets hoger. Tegelijkertijd geeft een grote meerderheid van de inwoners aan zich gezond te voelen. Dat roept een interessante vraag op: wanneer spreken we eigenlijk van een probleem, en wie bepaalt dat?

Volgens Welzijn Lochem ziet Janneke Stegeman‑Ruiterkamp, sportcoach binnen het team Gezonde Leefstijl, overgewicht zowel bij jeugd als bij volwassenen terug. Hoe groot het probleem is, hangt sterk af van de manier waarop je kijkt. De cijfers over overgewicht zijn sinds 2012 relatief stabiel, maar verschillen wel per leeftijdsgroep. Juist daarom is het belangrijk om verder te kijken dan alleen gemiddelden en ook aandacht te hebben voor specifieke doelgroepen.

Wat is overgewicht?

Bij een BMI (Body Mass Index) van 25 kg/m² of hoger spreken we van overgewicht. De BMI geeft inzicht in de verhouding tussen lengte en gewicht van een persoon. Wat opvalt, is dat de verschillen tussen gemeenten groot zijn: sommige gemeenten zitten rond de vijfendertig procent, terwijl andere richting de zeventig procent gaan. Lochem bevindt zich ongeveer rond het landelijke gemiddelde en scoort op het gebied van obesitas relatief gunstig.

De verwachting voor de toekomst is zorgelijk, vindt leefstijlcoach Esther Wissink. Zij geeft aan dat het aandeel mensen met overgewicht de komende decennia waarschijnlijk verder zal toenemen. Lochem volgt daarin de landelijke trend. Tegelijkertijd blijft het opvallend dat veel inwoners hun eigen gezondheid als goed of zelfs zeer goed ervaren. Dat gevoel van gezondheid staat echter wel onder druk. Het aandeel inwoners dat zich gezond voelt, is de afgelopen jaren langzaam gedaald. Met name rond de coronaperiode was er een duidelijke terugval, waarna het beeld zich de laatste jaren weer voorzichtig heeft hersteld. Kijken we verder terug in de tijd, dan is duidelijk dat overgewicht de afgelopen veertig jaar sterk is toegenomen. Begin jaren tachtig had ongeveer een derde van de volwassenen overgewicht, inmiddels is dat ruim de helft.

Positief nieuws

Er is ook positief nieuws. Bij jonge kinderen is het percentage met overgewicht de afgelopen jaren gedaald. In Lochem wordt al sinds 2015 gewerkt met de JOGG-aanpak (Jongeren Op Gezond Gewicht), die zich richt op een gezondere leefomgeving voor kinderen. Deze aanpak lijkt bij te dragen aan een gezondere start voor de jongste inwoners.

Waarom is overgewicht een probleem?

“Overgewicht kan mensen in het dagelijks leven behoorlijk beperken,” vertelt leefstijlcoach Esther. “Mensen bewegen vaak minder prettig en krijgen vaker last van hun gewrichten." "Daarnaast vergroot overgewicht het risico op ernstige gezondheidsproblemen, vooral wanneer er sprake is van veel buikvet.

Overgewicht vergroot onder andere de kans op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en leververvetting. Ook neemt het risico op bepaalde vormen van kanker toe en komen klachten zoals slaapapneu en verminderde vruchtbaarheid vaker voor. Daarmee heeft overgewicht niet alleen invloed op hoe iemand zich voelt, maar ook op de gezondheid op de lange termijn.

Wat zijn oorzaken van overgewicht?

Overgewicht ontstaat zelden door één enkele oorzaak. Steeds duidelijker wordt dat het vaak gaat om een combinatie van factoren. Natuurlijk spelen voeding en beweging een rol, maar ook genetische aanleg, langdurige stress, slecht of te weinig slapen en bepaalde medicijnen kunnen bijdragen aan gewichtstoename. Daarnaast kunnen onregelmatige werktijden en sommige ziekten het risico op overgewicht vergroten.

Wat kunnen we eraan doen?

“Om Lochemers fit oud te laten worden, is het noodzakelijk om te investeren in gezondheid,” vindt Esther. Dat geldt zowel op landelijk als op gemeentelijk niveau. Welzijn Lochem speelt hierin een belangrijke rol. Met sport- en beweegcoaches, een JOGG‑regisseur en een beweegmakelaar wordt dagelijks gewerkt aan het stimuleren van een gezonde leefstijl voor jong en oud.

De sportcoaches verzorgen onder andere gymlessen op basisscholen, werken samen met middelbare scholen zoals het Staring College en organiseren sport- en beweegactiviteiten in de wijken. Voor volwassenen en ouderen zijn er onder meer wandelgroepen, valpreventieprogramma’s en ondersteuning bij passend sport- en beweegaanbod. Ook ondersteunen zij inwonersinitiatieven, zoals beweegroutes en beweegtuinen.

Een belangrijke aanpak binnen dit geheel is de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI). Deze interventie is bedoeld voor mensen met overgewicht of obesitas en richt zich op blijvende gedragsverandering. De GLI wordt nog niet door iedereen benut, maar kan voor veel mensen een waardevolle stap zijn.

Wat is een GLI?

Een GLI is een tweejarig programma waarin deelnemers onder begeleiding werken aan een gezondere leefstijl. De focus ligt niet alleen op afvallen, maar vooral op het ontwikkelen en volhouden van gezonde gewoonten. Dat betekent aandacht voor voeding, beweging, stress en ontspanning. Deelname wordt onder voorwaarden vergoed vanuit de zorgverzekering en verloopt via de huisarts.

In Lochem zijn twee GLI-programma’s beschikbaar: COOL en SLIMMER. Bij COOL staat gedragsverandering centraal onder begeleiding van één vaste leefstijlcoach. SLIMMER legt in de eerste fase meer nadruk op bewegen, met begeleiding van een fysiotherapeut en een diëtist, waarna een leefstijlcoach helpt om de veranderingen vast te houden.

Naast de GLI kunnen inwoners voor advies en ondersteuning terecht bij de beweegmakelaar. Deze helpt mensen bij het vinden van passend sport- en beweegaanbod en sluit ook aan bij GLI-trajecten om de stap naar blijvend bewegen te vergemakkelijken. Via platforms zoals ‘Mee Doen in Lochem’ wordt het lokale aanbod steeds beter zichtbaar.

Tegelijkertijd ziet Welzijn Lochem dat niet alle doelgroepen even makkelijk te bereiken zijn. Met name puberende jongeren vormen een uitdaging. In samenwerking met het Staring College zijn al verschillende interventies ingezet om hen te stimuleren meer te bewegen en gezonder te leven, en er wordt gewerkt aan een structureler aanbod. Ook onder volwassenen en ouderen is er een groep die lastig in beweging komt. Activiteiten worden breed onder de aandacht gebracht via flyers, sociale media en lokale media, maar dat is niet altijd voldoende. Daarom wordt inwoners ook gevraagd om naar elkaar om te kijken en elkaar te stimuleren. “Mond-tot-mondreclame blijkt in de praktijk vaak het meest effectief.”

Sanne Brandt van Dansstudio POP-UP in Lochem ziet aan het begin van het jaar ook altijd een toename in het aantal aanmeldingen, met name bij kleuters en volwassenen. Dit zijn doelgroepen die zij over het algemeen goed bereiken. Met name ouderen blijken lastiger te bereiken. “We zijn veel actief op social media en dat sluit duidelijk minder aan bij deze doelgroep,” vertelt Brandt. Daarom maken ze ook regelmatig gebruik van andere media om hen alsnog te bereiken. “Oók voor deze doelgroep zijn er lessen. Blijf vooral bewegen en doe dingen waar je blij van wordt.”

Naast haar werk bij Welzijn Lochem is Janneke ook betrokken bij Kynett, een bedrijf in Lochem die zich richt op het stimuleren van bewegen in de breedste zin van het woord. Vanuit Kynett wordt wereldwijd fitnessapparatuur ontwikkeld en verkocht voor thuisgebruik, fysiotherapiepraktijken, personal trainers en sportscholen. Daarmee richt het bedrijf zich op een brede doelgroep.

De apparatuur van Kynett is onder andere geschikt voor valpreventie en laagdrempelig bewegen. Tijdens de coronaperiode werd bovendien een betaalbare variant ontwikkeld voor de thuismarkt: een multifunctioneel fitnessapparaat dat binnenshuis kan worden gebruikt, maar ook eenvoudig mee naar buiten kan worden genomen om bijvoorbeeld aan een boom of paal te bevestigen. “No excuses’ zeggen wij weleens in onze campagnes. Maar ook wij weten dat dat niet bij iedereen zo werkt.”

Advies van leefstijlcoach Esther

Esther benadrukt dat het belangrijk is om breder naar gezondheid te kijken. Niet alleen voeding, maar ook beweging, slaap en stress spelen een grote rol. Daarnaast helpt het om kritisch te zijn op wat we eten en om veranderingen samen met anderen aan te gaan. “Neem elkaar bij de hand,” zegt Janneke. “Een klein duwtje van een buur of familielid kan al het verschil maken.”

“Het klinkt misschien niet allemaal even positief,” besluit Esther, “maar met de inzichten die we nu hebben, zijn er juist veel mogelijkheden om zelf stappen te zetten. Door te investeren in een gezondere leefstijl verbeter je je kwaliteit van leven, blijf je langer fit en vergroot je de kans om gezond oud te worden.”